terug naar Lezingen (Archief)

2007 is het jaar van de molens

In het jaar van de molens presenteert Jan Bus een boekje over de molens die  op onze gemeentegrond gestaan hebben.

Molens in Krimpen aan den IJssel  is ook de titel van zijn lezing voor de HKK-leden. Met verve brengt hij een episode van het landelijke Krimpen voor het voetlicht. *

Al vele eeuwen heeft men er in de Krimpenerwaard alles aan gedaan om droge voeten te houden en ervoor te zorgen dat het water uit de polder bleef. Zo lang dat nog kon werd het overtollige water bij lage waterstand van de rivieren  op de Lek en de Hollandsche IJssel geloosd. De kaden en dijken hielden het water buiten. De droger wordende veenbodem zakte echter langzamerhand in.  Windwatermolens werden nodig om het water met behulp van windkracht uit de polders te verdrijven.

De powerpoint-presentatie voert ons langs de drie polders in het Krimpense en hun molens: De Stormpolder (1 molen plus een weidemolentje), Kortland (2 molens) en Langeland (2 molens plus een weidemolentje).  Het water werd geloosd op de Sliksloot en de Hollandsche IJssel. Stoom - en elektrische gemalen  namen later de plaats van de molens in.

Zijn studie richt zich op de verschillende typen en locaties. De grote molens, maar ook de hier en daar verspreid staande lichtere exemplaren in het weiland van Krimpen en in de Stormpolder.

Door aanwijzingen op historische kaarten en oude documenten is hij er in geslaagd achter de plaatsen en typen gekomen.

afb.1

De Molenvlietsingel gezien vanaf de Nachtegaalsstraat. Verderop, rechts van het water, hebben de molens gestaan.  

Een industriële molen, die we (weer) in volle glorie langs de dijk aantreffen is de Schelvenaer. Het is de enige molen in Krimpen. Het is niet meer het originele bouwwerk van 1853: de korenmolen 'Onverwacht' van molenaar Van Schelven. Die molen brandde in 1930 af. In 1993 is de molen op dezelfde plek herbouwd en staat er nu trots bij met een naam, die is afgeleid van die van de eerste molenaar.  Er is een restaurant, vergaderaccomodatie en een terras aan de Hollandsche IJssel. Graan malen kan nog altijd, maar het gebeurt niet meer. Vrijwillige molenaars laten hem wel regelmatig draaien.

Verder richting Ouderkerk, bij de watertoren, stond ook een molen: de korenmolen van De Jong  ('Geloof, hoop en liefde'). Daar is niets van over. Voor de bouw ervan gaf 'Krimpen' geen toestemming. De molens mochten de buurt en omwonenden geen overlast bezorgen. Nèt over de grens, in Ouderkerk, kon het. De molen van De Jong  kwam van Zaandam. Dat  overplaatsten gebeurde toen regelmatig: afbreken en opnieuw opbouwen.
Dichtbij  de molen van De Jong, maar eerder, stond een houtzaagmolen. Dat was de molen van Pannevis. Het boekje gaat dieper in op het type en de locatie van de molen.

Maar, jammer genoeg, met de komst van stoom en elektriciteit als krachtbron raakte de ouderwetse Hollandse molen in onbruik. De wind en het weer deden de rest. Dit keer op een andere manier. Zo belandden er vele op de sloop.

Herkenningspunten

In onze gemeente zijn verschillende zaken die terug te voeren zijn op een verleden met molens.  Zoals de namen van straten of een water: de Molenvlietsingel, de Zaagmolen, de Boezemdreef of de Lekkerkerkse boezem. En natuurlijk de oude gemalen Reinier Blok en Langeland & Kortland. Deze krachtige opvolgers van de windmolens doen geen dienst meer. Het gemaal Johan Veurink bemaalt nu het gehele westelijk deel van de Krimpenerwaard.

Het gemaal Langeland&Kortland 1883

IJsseldijk, nabij de Omloop/Atletiek

Ooit de Langelandse sluis! Hier kon het water van de lange smalle boezem de IJssel in. Onder de IJsseldijk door.  Op de foto rechts het laatste deel van de waterloop. De sluisdoorgang is dichtgemaakt.

N.B.

Wanneer u nog iets weet over de verdwenen Krimpense molens, ook al is het maar een leuk verhaal, laat ons dat s.v.p. weten. Er zijn op dit moment contacten met molenaars en moleneigenaren elders om nog iets meer over het reilen en zeilen van de Krimpense molens aan de weet te komen.

Er zijn tot dusver vrijwel geen foto’s van de Krimpense molens bekend. Wij kennen er enkele van de korenmolens van Van Schelven (vS*) en van De Jong en ook nog één van het weidemolentje van Pols. Als u nog foto’s heeft, zouden die een aanvulling kunnen zijn.

Bel gerust (0180-514053).

Met dank aan Jan Bus voor de geleverde informatie en foto's bij dit artikel