naar   publicaties Klinker

overgenomen uit de KLINKER nr 4, blz 10 en 11 / 2006

gemeentelijk voorlichtingsblad Krimpen

Dit jaar is het thema voor Open Monumentendag ‘Feest!’. Het Krimpens comité sluit daarbij aan met onder meer een wedstrijd ‘ereboog versieren’ voor de scholen. Leuk gevonden. Want niet alleen in Krimpen aan den IJssel, maar over de hele wereld, werden bij bepaalde feestelijke gebeurtenissen triomfbogen, erepoorten of erebogen gemaakt. Die dienen ook nu nog om mensen te eren, of om op die manier uiting te geven aan vreugde.

De oudste foto van een Krimpense erepoort
Misschien waren er dus ook bij ons vroeger al erepoorten gebouwd, maar daar hebben we nog (misschien heeft u wat?) geen foto’s van. De eerste die we kennen staat hierboven afgebeeld en werd gemaakt toen de heer B. Koker officieel werd ingehuldigd als burgemeester. Dat was hij al sinds 21 januari 1895, maar de inhuldiging was pas op 5 augustus 1895, direct nadat hij getrouwd was. Het echtpaar werd in Krimpen ontvangen met welkomstspeeches, drankjes, kinderfeesten, optochten en een erepoort op de Veerdam. Hij bestond uit een stevig houten staketsel dat versierd werd met groen blijvende takken, tekstborden, vlaggen en, op het laatste moment toegevoegd, felgekleurde bloemen. Links onder de erepoort zie je nog net het oude gemeentehuis. Erachter is het logement dat gedeeltelijk ook werd gebruikt voor vergaderingen van de Raad. Van de hoogwaardigheidsbekleders die er onder staan is slechts bekend dat, volgens J.J. Bosma, de tweede van links Janus Boers is. Een bekende Krimpenaar, want die had een galanteriewinkel aan de Poldersedijk.

De oudste erebogen zijn de triomfbogen
Voor zover we weten begon het allemaal met de Romeinen. Hadden ze een belangrijke overwinning behaald dan werd een ‘triomfboog’ gebouwd. Dat waren mooie poorten van (natuur-)steen waarop onder meer de heldendaden van de overwinnaar werden vermeld. De bedoeling was dat ze voor altijd op die plek bleven staan als herinnering. Bij de triomfantelijke intocht marcheerden de gelauwerde overwinnaars onder die poort door en werden daarbij door iedereen toegejuicht. Een aantal van die bogen bestaan nog steeds en worden als monument gekoesterd. Een heel bekende is natuurlijk de ‘Arc de Triomphe’ in Parijs. Maar, om er zo maar wat te noemen, er zijn er ook in Orange, Barcelona, Rome, Brussel en Aosta.

De herkomst van erepoorten

Over de geschiedenis van erepoorten is minder bekend. Dat is niet zo vreemd, want die waren meer voor tijdelijk gebruik. Ze werden daarom van minder duurzame materialen gebouwd. En ook veelal met al snel verdorrende bloemen en groene takken versierd. We vinden er daarom helaas niet veel meer van terug. Hoewel, soms duikt er toch wat op. Op een schilderij uit 1580/1 600 bijvoorbeeld staat een ere- poort bij de Sint-Jansbrug in Antwerpen afgebeeld. Die was opgetrokken omdat Hertog Frans van Anjou met zijn ruiters en voetvolk de stad introkken. Vooral sinds de uitvinding van de fotografie kennen we steeds meer afbeeldingen. Uit Nederlands-Indië, bijvoorbeeld, bestaan foto’s van prachtige poorten. Exemplaren waar men weken aan gewerkt moet hebben. En ook uit Nederland. Ja, zelfs uit Krimpen!

De triomfboog van keizer Augustus in Aosta (Italië) werd in ongeveer 25 v. Chr. gebouwd, als herinnering aan de overwinning van zijn troepen.

De kroning van Koningin Wilhelmina
Niet zoveel later, in 1898, werd er in het Boveneind een erepoort gebouwd omdat Prinses Wilhelmina tot Koningin zou worden gekroond. En gebeurtenissen in het Koninklijk Huis werden in Krimpen ook toen al uitgebreid gevierd. Er moet met man en macht aan gewerkt zijn want het is een plaatje. Bovenin hangt een groot portret van de prinses, maar ook allerlei andere afbeeldingen zijn er bij gehangen. Verder ook weer groen, bloemen, vlaggen en vaandels. Tussen de vele mensen staan ongetwijfeld ook de bouwers. Want een erepoort bouwen en versieren was een klus voor iedereen uit de buurt. Dat deed je samen. De poort stond bij de Breekade op de lJsseldijk. Op de plek van het huidige lJsseldijk 54. Rechts zijn de, in 1928 afgebrande, panden van bakker en kruidenier Van Zwienen en het café van W. Dekker te zien. Links op de achtergrond ziet u een paar schepen op de helling bij scheepswerf Vermeulen.

In 1898 werd een heel fraaie erepoort gebouwd in het Boveneind. Die was onderdeel van het feest van de kroning van Prinses Wilhelmina tot koningin

Herdenking slag bij Waterloo
Op dezelfde plek werd in 1913 ook weer een erepoort opgericht. Toen omdat uitgebreid werd gevierd dat 100 jaar geleden de vrijheid kwam. Immers, in 1813 werd Napoleon verslagen bij Waterloo. Gezien de vorm is het geraamte van de poort van 1898 weer gebruikt. Dat werd trouwens ook in latere jaren gedaan. Het latwerk werd dan opgeborgen op de zolder van ‘het watermesien’ (gemaal Reinier Blok). Machinist Sjoerd Neef was trouwens de grote bedenker van allerlei festiviteiten voor Jong en oud.

Ruzie om de eerste prijs?

Bij de herdenking van het 25-jarig jubileum van Koningin Wilhelmina werden ook weer erepoorten gebouwd. We kennen foto’s van een exemplaar in het Boveneind, nu echter recht voor het gemaal op de lJsseldijk. En ook één die werd opgebouwd op de lJsseldijk, aan de Krimpense kant van het Veerpad. Er was zo te zien zelfs een wedstrijd aan verbonden. Wie de mooiste bouwde kreeg de eerste prijs. Hoeveel erepoorten er vervolgens in de gemeente werden gebouwd is onbekend. Maar de foto’s bewijzen dat zowel die bij het Veerpad, als die bij de Breekade de eerste prijs kregen. Daar moet een heel boeiend verhaal aan vast zitten. Zeker is dat er sprake was van grote rivaliteit. Men vertelde me dat er, om problemen te vermijden, in het Boveneind zelfs bij de poort werd gewaakt! De erepoort in het Boveneind werd, voor zover mij bekend, als laatste gebruikt na de oorlog in Nederlands-Indië. Maarten de Mik kwam thuis met een door het leger gecharterde bus. En voor zijn huis, dat stond toen achter lJsseldijk 28/30, was de erepoort nog eens opgericht. Zo leefde men mee met een thuiskomend soldaat en toonde zijn medeleven.

Zelfs nu nog erebogen
Erebogen zijn nog weer simpeler erepoorten. Redelijk snel gemaakt. Veelal goed te vervoeren. Maar ook fraai versierd en in ieder geval zeer gewaardeerd. Hoe lang zullen er al erebogen zijn gemaakt en gebruikt? We hebben er eigenlijk geen idee van. Maar zeker is dat ook dat een oud gebruik is om een feest op te vrolijken. Je ziet ze regelmatig, als er een juf of meester trouwt in het raadhuis. Maar ook bij andere gelegenheden is het een leuk gebruik. Leuk in de tijd dat het feest wordt voorbereid. Maar ook als de bogen echt worden gebruikt en de feestgangers er onderdoor schrijden. Of zich er gebukt onderdoor worstelen. Erebogen zullen er wel blijven. Maar welke (buurt)vereniging bouwt weer eens een erepoort?

Cees Loeve