Minder bekend, maar zeker het vermelden waard waren de werven van Cornelis Vermeulen (1854 - 1914 op de grens Ouderkerk-Krimpen ter hoogte van het gemaal Reinier Blok), de familie De Jongh (begin 18e eeuw tot 1826), en die van A.J. Otto en Zonen (1827 - 1910). Deze laatste twee waren gevestigd op het huidige terrein van de werf van Van Duijvendijk. Het bouwen en repareren van schepen was ambachtelijk werk wat tot ver in de 20e eeuw zo zou blijven. De karakteristieke Hollandse vrachtschepen hebben met hun bekende vormen, zijzwaarden en zeilen, eeuwenlang het beeld beheerst op de Hollandsche IJssel. Met de komst van de scheepsmotoren is een einde gekomen aan de oorspronkelijke zeilvaart. De meest voorkomende scheepstypen waren de klipper, tjalk, aak en praam. Vooral de aak was populair omdat deze zeer handzaam was voor het lichte boerenwerk, zoals het vervoer van mest, vee, kaas, vlas en hooi.  

Kaart van de scheepstimmerwerf A.J. Otto - tegenwoordig de scheepswerf Joh. van Duijvendijk.
1. 19e eeuwse schuur
2. 19e eeuwse houten loods
3. Oude smederij, kort na 1901 gesloopt
4. Oude dwarshelling
5 Oud schuurtje, kort na 1901 gesloopt
6. Nieuwe Smederij
7. Nieuwe dwarshelling
8. Nieuwe kade
9. Gemaal Langeland & Kortland (1883)
10. Kortlandse sluis

Het telen van hennep was heel typerend voor de lage gebieden in de Krimpenerwaard. Al in 1494 werd er melding gemaakt van de teelt van kemp of kennip (hennep) naast die van haver. De hennepteelt beleefde haar bloei in de 17e en begin 18e eeuw en was niet gericht op het verbouwen van verdovende middelen, maar op de productie van zeildoek en touw voor de zeilscheepvaart. De hennep werd na verwerking geleverd aan de touwslagerijen of werd doorverkocht aan handelaren. De meeste touwslagerijen of lijnbanen lagen in de dorpen langs de Hollandsche IJssel en de Lek. Ook Krimpen aan den IJssel kende enkele touwslagerijen, die overigens van groot belang waren omdat Rotterdam als snelgroeiende haven- en handelsstad een belangrijke afzetmarkt was voor hennep als grondstof en touw als eindprodukt voor de vele zeilschepen. De Hollandsche IJssel fungeerde daarbij in die tijd als dè verbindingsweg tussen zee en achterland. In de loop van de 18e eeuw kwam echter het verval in de touwnijverheid door o.a. de invoer van goedkopere hennep vanuit de Oostzeehavens en de overstromingen van de Krimpenerwaard in 1726 en 1760 die grote nadelige gevolgen hadden voor de teelt. Ook de geleidelijke daling van het veengebied als gevolg van de ontwatering pakte ongunstig uit. Alhoewel de hennep tegenwoordig uit de Krimpenerwaard verdwenen is, heeft het landschap op sommige plekken nog steeds haar karakteristieke eigenschappen door een hogere ligging in het veld vanwege het eeuwenlang ophogen met bagger uit de omringende sloten en de aanwezigheid van rijen knotwilgen langs de akkers waartegen de hennepplanten te drogen werden gezet. 

Alle touwslagerijen zijn op één na verdwenen; het Streekmuseum van de Krimpenerwaard het "Crimpenerhof" heeft de originele touwbaan van de Lekkerkerkse familie Roest toevertrouwd gekregen. Deze staat opgebouwd op het museumterrein. Op bepaalde momenten wordt er door familieleden nog steeds touwgedraaid als eerbetoon aan dit oude beroep.

Touwbaan Museum Crimpenerhof - foto A.T. de Vreede - Dec 2000

Krimpen aan den IJssel was weliswaar een apart ambacht, maar het was zo klein dat het géén eigen kerk, school of begraafplaats had. Datzelfde gold voor het ambacht Stormpolder. Pas in 1846 ging het openbaar onderwijs in Krimpen aan den IJssel met één lokaal van start. Dit was naast de plaats waar 20 jaar later de Nederlands Hervormde Kerk gebouwd zou worden.

Het onderwijs werd toen nog verdeeld in of alléén leren lezen -of- zowel leren lezen als schrijven. De kinderen van de armen kregen gratis onderwijs. In 1890 was de school uitgegroeid tot een zesklassige school, die na 45 jaar werd afgebroken. Het gebouw was afgekeurd en werd weer herbouwd. Later werd hierin de muziekschool gevestigd, maar inmiddels is het alweer afgebroken en wordt het gebied gebruikt voor woningbouw.

De Openbare School tijdens de herbouw.

De Hervormden, het grootste gedeelte van de inwoners van Krimpen, werden gerekend tot die van de gemeente van Ouderkerk -, Crimpen op den IJssel en Stormpolder en gingen in Ouderkerk aan den IJssel naar de kerk. Om een eigen kerk in Krimpen aan den IJssel te laten bouwen werd in 1854 een commissie gevormd "ter bevordering der stichting ener kerk en predikantswoning voor de Hervormden in de gemeente Krimpen aan den IJssel".

In 1861, toen de afscheiding een feit was, kwam aan het in Ouderkerk ter kerke gaan een einde. Het was Koning Willem III die toestemming gaf tot de bouw van deze zogenaamde "Waterstaatskerk", ontworpen door ingenieurs van Waterstaat. Aanvankelijk werd nog het schoolgebouw (direct naast de plaats waar de kerk gebouwd zou worden) voor de diensten gebruikt, maar uiteindelijk kon in 1866 de IJsseldijkkerk in gebruik worden genomen. Het was de éérste kerk van Krimpen aan den IJssel. De kerk en de pastorie waren landelijk gelegen aan de achter zijde grenzend aan weilanden met een weids uitzicht. Pas in de zestiger jaren kwam daar door woningbouw verandering in. 

In de eerste jaren was de kerk niet voorzien van een kerkorgel, maar in 1890 kwam de aanschaf van een orgel in de kerkeraad aan de orde en werd gekeken of "de leden der gemeente daarvoor hun offers wilden brengen." En dat wilden ze wel, zo blijkt uit een oorkonde uit 1890 die een beknopt verslag geeft van de voorbereiding, de aankoop en de plaatsing van het orgel.

Deze oorkonde bevat ook alle namen van personen die een geldelijke bijdrage hebben geleverd en werd in een speciaal daarvoor geblazen groene fles op de orgelgalerij ingemetseld. Niemand bleek hier iets van af te weten totdat in 1962 bij restauratie van het kerkgebouw deze groene fles werd ontdekt en de inhoud ervan werd onthuld. 

In 1830 werd de begraafplaats aan de IJsseldijk schuin tegenover het streekmuseum Crimpenerhof in gebruik genomen. Overledenen van Krimpen aan den IJssel en van de gemeente Stormpolder werden tot 1829 nog begraven in Ouderkerk aan den IJssel. Tot de aanleg werd besloten nadat het begraven in en rond kerken bij Koninklijk Besluit werd verboden en gemeenten verplicht werden nieuwe begraafplaatsen buiten de bebouwde kom aan te leggen. Buitendijks werd een vlak terrein, een boomgaard in een zelling aangekocht dat groot genoeg en direct beschikbaar was. In de loop der jaren werd de begraafplaats meerdere malen opgehoogd, werd er een ijzeren hek met fundering geplaatst en werd het oude houten baarhuisje vervangen door een stenen.

Foto's A.T. de Vreede-Aug 2000

Deze begraafplaats, inmiddels één van de weinige - zoniet de enige - buitendijkse begraafplaats in Nederland is tot circa 1915 in gebruik geweest. Van alle genoemde kenmerken is nog maar weinig te zien. De Historische Kring Krimpen aan den IJssel tracht dit stukje cultureel erfgoed weer in oude luister terug te brengen. (meer actueel nieuws hierover in onze rubriek "herstel begraafplaats")